Saçkıran tedavisinde JAK inhibitörleri: 2024-2026 gelişmeleri

2024-2026 arasında neler oldu?

Temmuz 2024 ile Eylül 2026 arasında şiddetli saçkıran (alopesi areata) için ağızdan alınan üç JAK inhibitörü yeni onay aldı: deuruksolitinib ABD'de ve Birleşik Krallık'ta, upadasitinib Avrupa Birliği'nde, barisitinib ise ergenler için ABD'de. Ritlesitinib ve upadasitinibin çalışma sonuçları da hakemli dergilerde yayımlandı. Ayrıntıları etkin maddeye göre topladık.

Deuruksolitinib: ABD'de ve Birleşik Krallık'ta onay

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Temmuz 2024'te deuruksolitinibi şiddetli saçkıranı olan yetişkinler için onayladı. Bu, ABD'de saçkıran için onaylanan üçüncü ilaçtı; daha önce barisitinib (Haziran 2022) ve ritlesitinib (Haziran 2023) onaylanmıştı.

Birleşik Krallık'ın ilaç düzenleyici kurumu (MHRA), aynı etkin maddeye yetişkinlerde şiddetli saçkıran tedavisi için 10 Mart 2026'da ruhsat verdi ve kararı 12 Mart 2026'da duyurdu.

Barisitinib: ergenleri kapsayan genişleme

Avrupa İlaç Ajansının (EMA) ilaç değerlendirme komitesi, 26 Şubat 2026'da barisitinibin 12-17 yaş arasındaki ergenlerde şiddetli saçkıran için kullanımına olumlu görüş verdi. Avrupa Komisyonunun onay kararını Nisan 2026'da verdiği bazı haber kaynaklarında bildirildi; bu tarih resmî kayıtlardan doğrulanamadı. ABD'de ise üretici şirket, FDA'nın barisitinibi şiddetli saçkıranı olan 12 yaş ve üzerindeki hastalar için onayladığını 25 Eylül 2026'da duyurdu. Ritlesitinibin ABD'deki onayı Haziran 2023'ten beri 12 yaş ve üzerini kapsıyor.

Ritlesitinib: uzun dönem sonuçlar

Ritlesitinib ile yapılan uzun süreli izlem çalışmasının iki yıllık sonuçları 2025'te, üç yıllık sonuçları 2026'da hakemli dergilerde yayımlandı.

Upadasitinib: faz 3 sonuçları ve Avrupa Birliği onayı

Üretici şirket, şiddetli saçkıranı olan ergen ve yetişkinlerde yapılan iki faz 3 çalışmanın (ilacın onaydan önce geniş hasta gruplarında denendiği aşama) ilk sonuçlarını 30 Temmuz ve 21 Ağustos 2025'te duyurdu. Şirketin duyurularına göre ABD'de Nisan 2026'da onay başvurusu yapıldı; Avrupa Komisyonu ise Temmuz 2026'da upadasitinibi 12 yaş ve üzerindeki ergenler ile yetişkinler için onayladı. İki çalışmanın sonuçları 12 Ağustos 2026'da hakemli bir dermatoloji dergisinde çevrim içi yayımlandı. ABD'deki başvuru hakkında bir karar verildiği, bu yazının hazırlandığı tarihte doğrulanamadı.

JAK inhibitörleri ne yapar?

Saçkıranda bağışıklık hücreleri, büyüme evresindeki saç köklerinin çevresinde toplanır ve saç üretimini aksatan bir iltihap oluşturur. Bu hücreler haberleşirken Janus kinaz (JAK) adlı enzimlerin rol oynadığı bir sinyal yolunu kullanır. JAK inhibitörleri bu yolu baskılayarak saç köküne yönelen bağışıklık tepkisini yatıştırmayı amaçlar. Saç kökü saçkıranda genellikle yok olmadığı için iltihap yatıştığında saç yeniden çıkabilir.

Bu ilaçlar hastalığı ortadan kaldırmaz, etkinliğini baskılar; ilaç bırakıldığında saçlar yeniden dökülebilir. Reçeteyle verilen ilaçlardır ve enfeksiyon gibi olası yan etkiler nedeniyle dermatoloji uzmanının takibinde, düzenli muayene ve kan tahlilleriyle kullanılır. Kimin için uygun olduğuna hekim karar verir; hiçbirine kendi başınıza başlamayın.

Kanıtlar ne kadar güçlü, ne bilinmiyor?

Aşağıdaki oranlar, saçlı derisinin en az %80'i saçla örtülen hastaların payını gösterir (SALT adlı saç kaybı ölçeğinde 20 puan ya da altı). Plasebo, görünüşte ilaçla aynı olan ama etkin madde içermeyen karşılaştırma ürünüdür.

Bu sayıları okurken şunları bilmekte yarar var:

• İlaçlar birbiriyle sıralanamaz. Oranlar farklı çalışmalardan gelir; hastaların özellikleri, izlem süreleri ve hesaplama yöntemleri aynı değildir.
• Uzun dönem verinin sınırları var. Ritlesitinib çalışmasında plasebo grubu yoktu ve hastalar ne aldıklarını biliyordu. Yalnızca kontrole gelenler sayıldığında oran yüksek çıkar; ölçümü eksik kalanlar için son ölçümleri kullanıldığında (temkinli hesap) düşer. Çalışmaya 12 yaş ve üzerinde, saçlı derisinde en az %25 saç kaybı olanlar alındı; onaylı kullanım ise şiddetli saçkırandır. Üç yıllık analizde, birinci yılda yanıt verenlerin yaklaşık %88-90'ının yanıtını koruduğu ve yeni bir güvenlilik bulgusu görülmediği bildirildi.
• Güvenlilik uyarıları sürüyor. Deuruksolitinib çalışmalarında en sık görülen yan etkiler arasında baş ağrısı ve akne vardı. Barisitinibin ABD'deki ürün bilgisinde yer alan kutu uyarısı (en üst düzey güvenlilik uyarısı; ciddi enfeksiyon, ölüm, kanser, büyük kalp-damar olayları ve kan pıhtısı risklerini kapsar) ergenler için de geçerli; şirket, ergenlerdeki güvenlilik profilinin yetişkinlerdekine benzediğini belirtti.
• Uzun yılların etkisi henüz bilinmiyor. Bu ilaçlar yıllarca kullanıldığında etkinin ve güvenliliğin nasıl seyredeceği hâlâ araştırılıyor.

Bu oranlar çalışma gruplarına aittir; ilaca yanıt kişiden kişiye değişir.

Türkiye'de durum ne?

Bu yazıda anılan etkin maddelerin Türkiye'de saçkıran için ruhsatlı olup olmadığı, hangi yaş gruplarını kapsadığı ve geri ödeme durumu bu yazının hazırlandığı tarihte resmî kaynaklardan doğrulanamadı. Başka bir ülkede verilen onay, ilacın Türkiye'de de onaylı ya da kullanılabilir olduğu anlamına gelmez. Saçkıran tanınız varsa hangi tedavinin size uygun olduğunu dermatoloji uzmanınız değerlendirir.

Saç ekimi düşünenler için ne anlama geliyor?

Bu onaylar şiddetli saçkıran içindir; erkek ya da kadın tipi saç dökülmesini kapsamaz. Genetik dökülmenin nasıl ilerlediğini erkek tipi saç dökülmesi yazımızda anlattık.

Saçkıran etkinken saç ekimi uygun değildir: ekilen saçlar da hastalıktan etkilenebilir, dökülen saçlar ise kendiliğinden ya da tedaviyle yeniden çıkabilir. Nedenlerini saçkıran (alopesi areata) yazımızda ayrıntılı anlattık; ekimin uygun olmayabileceği diğer durumları da saç ekimi kimlere yapılmaz? yazımızda topladık.

• Saçkıran tanınız ya da şüpheniz varsa önce bir dermatoloji uzmanına başvurun; biz çevrim içi tanı koymayız.
• JAK inhibitörü ya da başka bir ilaç kullanıyorsanız bunu saç ekimi için başvurduğunuz kuruma muayeneden önce bildirin; ilacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın.
• Hastalık uzun süredir sakin olsa bile ekim konusu, dermatoloji uzmanınızın görüşü alındıktan sonra muayenede konuşulur.

Saçkırandan şüphelendiğimizde ekim planını bekletir, sizi bir dermatoloji uzmanına yönlendiririz. Saç ekimine uygun olup olmadığınız muayenede belirlenir; sonuçlar da kişiden kişiye değişir.