Sigara ve nikotin saç ekiminden sonra iyileşmeyi nasıl etkiler?

Sigara saç ekiminden sonra iyileşmeyi neden etkiler?

Sigara, saç ekiminden sonra iyileşmeyi yavaşlatabilir ve yara enfeksiyonu gibi sorunların olasılığını artırabilir. Saç ekiminden sonra enfeksiyon seyrek görülür; sigara ise bu olasılığı etkileyebilen ve sizin de değiştirebileceğiniz etkenlerden biridir.

Saç ekiminde donör bölgeden greftler (bir ya da birkaç saç kökü taşıyan küçük doku parçaları) alınırken çok sayıda küçük yara oluşur; ekim alanında da her greft için küçük bir kanal açılır. Bu yaraların kapanması, greftlerin yeni yerinde beslenmesi ve bölgenin mikroplara karşı korunması büyük ölçüde oraya ulaşan kana bağlıdır; oksijeni, besinleri ve bağışıklık hücrelerini dokuya kan taşır. Greftin yapısını greft nedir yazımızda anlattık.

Saçlı deri kan damarlarından zengindir; buradaki küçük yaraların genellikle iyi iyileşmesinin bir nedeni de budur. Sigara ise deriye ulaşan kanı ve oksijeni azaltabilir, yarayı koruyan ve onaran hücrelerin işleyişini de etkileyebilir. Etkinin büyüklüğü kişiden kişiye değişir; ne kadar ve ne zamandır içtiğiniz ve genel sağlık durumunuz bunda rol oynayabilir.

Sigara iyileşmeyi hangi yollarla etkiler?

Nikotin damarları daraltır

Nikotin, vücutta adrenalin ve noradrenalin (katekolaminler) salınımını artırır. Bu maddeler derideki küçük damarların daralmasına (vazokonstriksiyon) yol açar ve deriye ulaşan kan azalır. Etki her sigaradan sonra yeniden başlar ve bir süre sürer; gün boyunca sık içildiğinde deri, günün büyük bölümünde daha az kanlanabilir.

Nikotin ve dumandaki bazı maddeler, kan pulcuklarının (trombositler) birbirine yapışma eğilimini de artırabilir. Bu da çok küçük damarlarda kanın akışını zorlaştırabilir.

Karbon monoksit kanın taşıdığı oksijeni azaltır

Tütünün yanmasıyla oluşan dumanda karbon monoksit bulunur. Karbon monoksit, kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobine (oksijeni taşıyan protein) oksijenden çok daha sıkı bağlanır. Böylece kanın taşıyabildiği oksijen azalır; hemoglobin taşıdığı oksijeni dokuya da daha zor bırakır. Damarları zaten daralmış bir bölgede bu, iyileşen dokuya ulaşan oksijenin daha da azalması demektir.

Bağışıklık ve doku onarımı

Sigara, yarayı mikroplara karşı koruyan bağışıklık hücrelerinin çalışmasını ve yarayı kapatan yeni dokuyu üreten hücrelerin (fibroblastlar) işlevini olumsuz etkileyebilir. Yeni dokunun yapı taşı olan kolajenin üretimi de azalabilir. Bu etkilerde nikotinin ve dumandaki diğer maddelerin payının ne kadar olduğu henüz tam olarak ayrıştırılamadı.

Ekilen greftler ve donör bölge için bu ne anlama gelir?

Greft yerinden alınırken onu besleyen küçük damarlarla bağlantısı kesilir. Bu yüzden yerleştirildikten sonraki ilk günlerde çevresindeki dokudan sızan sıvıyla beslendiği kabul edilir. Sonraki günlerde çevredeki küçük damarlarla bağlantı kurulur ve greft yeniden kanlanmaya başlar. Bu dönemde greftin çevresindeki dokunun iyi kanlanması önemlidir; kan akışını ve oksijeni azaltan etkenler bu süreci zorlaştırabilir.

Donör bölgedeki küçük yaralar dikiş atılmadan kendiliğinden kapanır; bu süreç de bölgeye ulaşan kana ve oksijene bağlıdır. Greftin yeniden kanlanması da yaraların kapanması da zaman alır; ara vermenin işlemden sonra da sürmesi bu yüzden önemlidir.

Araştırmalar ne gösteriyor?

Sigaranın yara iyileşmesine etkisi başka cerrahi işlemlerde uzun süredir araştırılıyor. Sigara içenlerde yara iyileşmesinin gecikmesi, yara enfeksiyonu ve yara kenarlarının ayrılması gibi sorunların içmeyenlere göre daha sık görüldüğü birçok çalışmada gösterilmiştir. Ameliyattan önce sigaraya ara vermenin en açık yararı yara enfeksiyonunda görülür; diğer iyileşme sorunları üzerindeki etkisi daha az nettir.

Saç ekimine özgü veriler ise sınırlıdır. Sigaranın greftlerin tutunmasını ne ölçüde etkilediğini net olarak gösteren geniş çalışmalar yok. Saç ekimiyle ilgili kaynaklarda, ekim alanında nadir görülen iyileşme sorunlarıyla ilişkili etkenler arasında sigara da sayılır.

Ara vermek bu sorunların olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir, ancak tümüyle ortadan kaldırmaz; iyileşme, sigara içmeyenlerde de kişiden kişiye değişir.

Elektronik sigara, nargile ve nikotin bandı da etkiler mi?

Yanıt ürüne göre değişir. Ürünleri ayırt etmek için iki soru yardımcı olur: Ürün nikotin içeriyor mu? Tütün ya da kömür yanıyor mu? Nikotin damarları daraltır; yanma ise karbon monoksidi ve dumandaki diğer maddeleri ortaya çıkarır.

Elektronik sigarada karbon monoksit çok az olsa da nikotin içeren ürünlerde nikotinin damarları daraltan etkisi sürer; nikotinsiz ürünlerin de iyileşme açısından güvenli olduğu gösterilmiş değil. Bu yüzden elektronik sigaraya geçmek, iyileşme döneminde ara vermenin yerini tutmaz.

Nikotin bandı, sakızı ve pastili (nikotin replasman tedavisi) sigarayı bırakmaya yardımcı olmak için kullanılır. Bu ürünlerde duman ve yanmayla oluşan maddeler yoktur; ancak nikotinin tek başına yara iyileşmesine etkisi hâlâ tartışılıyor. İşlem döneminde bu ürünleri kullanıp kullanmayacağınıza kendi başınıza değil, hekiminizin değerlendirmesiyle karar verin.

Henüz neler bilinmiyor?

• Greftlerin tutunmasına etkisi ne kadar? Bu etkiyi bir sayıyla vermek mümkün değil. Az içmenin ya da yalnızca işlemin çevresindeki kısa bir dönemde ara vermenin ne kadar fark yarattığı da net değil.
• Ne kadar ara vermek gerekir? Başka cerrahi işlemlerle ilgili araştırmalarda ara uzadıkça yararın arttığı bildirilir. Kısa bir ara bile kandaki nikotini ve karbon monoksiti azaltır; yara iyileşmesi ve enfeksiyon açısından yarar ise daha uzun bir arada belirginleşir. Saç ekimi için en uygun süre, saç ekimine özgü çalışmalarla belirlenmiş değil; farklı kaynaklarda farklı süreler görmenizin bir nedeni de budur.
• Yeni ürünlerin etkisi ne? Elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin yara iyileşmesine ve uzun vadede sağlığa etkileri hâlâ araştırılıyor.
• Sigara saç dökülmesini de etkiler mi? Bazı gözlemsel çalışmalarda sigara ile erkek tipi saç dökülmesi arasında bir ilişki bildirilmiştir. Ancak bu tür çalışmalar neden-sonuç ilişkisini tek başına göstermez; sigaranın saç dökülmesine yol açtığı kanıtlanmış değil.

Muayenede ve yazılı talimatınızda sigarayı nasıl ele alırız?

Muayenede sigara, elektronik sigara, nargile ya da başka bir nikotin ürünü kullanıp kullanmadığınızı ve ne sıklıkla kullandığınızı sorarız. Amacımız sizi yargılamak değil, planınızı ve talimatınızı gerçek alışkanlıklarınıza göre hazırlamaktır. Kan dolaşımını etkileyebilecek şeker hastalığı gibi durumlar da aynı değerlendirmenin parçasıdır; bunları kronik hastalıklar ve saç ekimi yazımızda anlattık.

Sigara içmek genellikle tek başına saç ekimine engel sayılmaz, ancak planlamada dikkate aldığımız bir etkendir. Saç ekimine uygun olup olmadığınızı muayenede, sağlık durumunuzu bir bütün olarak değerlendirerek belirleriz.

İşlemden önce ve sonra sigaraya ve diğer nikotin ürünlerine ne kadar ara vermeniz gerektiğini yazılı hazırlık ve bakım talimatlarınızda belirtiriz. Başka yerlerde farklı süreler okuyabilirsiniz; siz kendi talimatınıza uyun. Hazırlıkla ilgili diğer konuları saç ekimi öncesi hazırlık yazımızda, işlemden sonraki genel bakımı saç ekimi sonrası bakım sayfasında bulabilirsiniz.

Ara vermekte zorlanırsanız ya da ara veremediyseniz bunu işlemden önce bizimle paylaşın; durumunuza göre nelere dikkat etmeniz gerektiğini birlikte konuşuruz. Sigarayı tümüyle bırakmayı düşünüyorsanız aile hekiminizden ya da sigara bırakma polikliniklerinden destek alabilirsiniz.

İyileşme sırasında artan ağrı, kızarıklık ya da şişlik, akıntı veya ateş fark ederseniz takip görüşmesini beklemeden bize ulaşın; bize ulaşamadığınızda en yakın sağlık kuruluşuna başvurun. Olağan iyileşme belirtilerini enfeksiyon belirtilerinden ayırmayı saç ekimi sonrası kaşıntı, kızarıklık ve sivilce yazımızda anlattık. İyileşmenin seyri ve sonuçlar kişiden kişiye değişir.