Norwood ve Ludwig skalası: Saç dökülmesi evreleri nasıl sınıflandırılır?

Saç dökülmesi skalası ne işe yarar?

Saç dökülmesi skalası (ölçeği), dökülmenin biçimini ve ne kadar ilerlediğini bir dizi çizim ya da tanımla karşılaştırarak adlandıran bir sınıflamadır. Saçlı derideki görünüm skaladaki en yakın evreyle eşleştirilir; böylece uzun bir tarif yerine kısa ve ortak bir ifade kullanılabilir.

Skalalar en çok androgenetik alopeside (genetik yatkınlık ve hormonlarla ilişkili saç dökülmesi) kullanılır. Bu dökülme çoğu kişide tanınabilir bir desen izler; skala bu deseni adlandırır ve zaman içindeki değişimi izlemeyi kolaylaştırır. Erkek tipi dökülmenin nasıl geliştiğini erkek tipi saç dökülmesi yazısında anlattık.

Her dökülme bir skalaya oturmaz. Yamalar hâlinde ya da kısa sürede yaygın dökülen saçlar ve kaşıntı, kızarıklık ya da pullanmanın eşlik ettiği dökülmeler başka nedenlere işaret edebilir. Bu durumda evre aramak yerine nedenin araştırılması gerekir; tanı için bir dermatoloji uzmanına başvurmanızı öneririz.

Hamilton-Norwood skalası: erkeklerde yedi evre

Erkek tipi saç dökülmesinde en yaygın kullanılan sınıflama Hamilton-Norwood skalasıdır; kısaca Norwood skalası denir. Adını, 1950'lerin başında bir sınıflama öneren Hamilton ile bunu 1970'lerde genişleten Norwood'dan alır. Skala dökülmeyi iki bölge üzerinden izler: ön saç çizgisi ile şakaklar (frontotemporal bölge) ve tepe (verteks).

Gerçekte dökülme her zaman çizimlerdeki kadar düzenli değildir; iki evre arasında kalan tablolar sık görülür. Ergenlikten sonra saç çizgisinin şakaklarda biraz geri çekilmesi de birçok erkekte görülür; buna saç çizgisinin olgunlaşması denir. Bunun ilerleyen bir dökülmenin başlangıcı olup olmadığını tek bir muayenede ayırt etmek her zaman kolay değildir.

A tipi ve skalaya oturmayan dökülme

Bazı erkeklerde dökülme şakaklardan ve tepeden ayrı ayrı başlamaz. Ön saç çizgisi bütün olarak, bir hat hâlinde geriye çekilir; ortada öne doğru uzanan bir saç adacığı kalmaz ve tepede ayrı bir açıklık oluşmaz. Norwood bu biçimi ana evrelerden ayırmış, IIa, IIIa, IVa ve Va olarak adlandırmıştır.

Dökülme ilerledikçe açık alan önden tepeye doğru uzar. A tipi, ana evrelerdeki biçimden daha az görülür; bu biçimde planlamanın odağında çoğu zaman ön bölge ve saç çizgisi olur.

Bazı erkeklerde ise incelme belirgin bir desen izlemeden başın üstüne, kimi zaman ense ve yanlara da yayılır. Norwood skalasına oturmayan bu tabloda donör bölge (ekimde kullanılacak saç köklerini aldığımız ense ve yan bölgeler) de inceliyorsa ekim çoğu zaman uygun bir seçenek olmaz.

Kadınlarda kullanılan skalalar: Ludwig, Savin ve Sinclair

Kadınlarda saç çizgisi çoğu zaman yerinde kalır; saçlar özellikle tepede ve ayrım çizgisi çevresinde, geniş bir alana yayılarak incelir. Norwood skalası bu tabloyu iyi anlatmadığı için kadınlarda incelmenin yoğunluğuna bakan ayrı skalalar kullanılır.

Bazı kadınlarda incelme ön bölgede belirginleşir ve ayrım çizgisi boyunca öne doğru genişler; bu görünüm, biçimi nedeniyle “Noel ağacı” deseni olarak anılır. Kimi kadınlarda şakaklarda erkek tipine benzer bir gerileme de görülür; bu tablolar kadın skalalarına tam oturmayabilir.

Kadınlarda incelmenin tek bir nedeni olmayabilir; tiroid sorunları ya da demir eksikliği gibi durumlar da katkıda bulunabilir ve skala bunları göstermez. Kadın tipi dökülmenin özelliklerini kadın tipi saç dökülmesi yazısında, ekimi hangi durumlarda değerlendirdiğimizi kadınlarda saç ekimi sayfasında anlattık.

BASP sınıflaması: saç çizgisi ve yoğunluk bir arada

BASP, erkek ve kadın tipi dökülmeyi tek bir sistemde tanımlamak için 2000'li yıllarda önerilmiş bir sınıflamadır. Adı, İngilizcede “temel” ve “özel” anlamına gelen iki sözcüğün kısaltmasıdır. Temel tip ön saç çizgisinin biçimini, özel tip ise başın üstündeki ve tepedeki yoğunluğu anlatır:

• L: Ön saç çizgisinde gerileme yoktur.
• M: Şakaklar, saç çizgisinin ortasından daha fazla gerilemiştir; çizgi M harfine benzer.
• C: Saç çizgisinin ortası şakaklardan daha fazla gerilemiştir; çizgi C harfi gibi yay çizer.
• U: Saç çizgisi tepenin de gerisine çekilmiştir; kalan saç at nalı biçimindedir.
• F: Ön saç çizgisinden bağımsız olarak başın üstünde yaygın incelme.
• V: Tepede belirginleşen incelme.

Harfin yanındaki rakam, bulgunun ne kadar ileri olduğunu gösterir. Sonuç bir temel tip ile gerekirse özel tiplerin yan yana yazılmasıyla ifade edilir; örneğin “M2V1” biçimindeki bir sonuç, şakaklardaki gerileme ile tepedeki incelmenin birlikte bulunduğunu, rakamlar da her birinin derecesini anlatır.

Böylece saç çizgisi yerinde dururken başın üstü incelen bir erkek de tanımlanabilir; ancak günlük pratikte Norwood skalası kadar yaygın değildir.

Skala neleri göstermez?

Skala dökülmenin bugünkü görünümünü özetler; ekim planı ise skalanın göstermediği bilgilere de dayanır:

• Donör bölgeyi göstermez. Skalalar seyrekleşen alana bakar; ense ve yanlarda ne kadar sağlıklı saç olduğunu söylemez. Aynı evredeki iki kişinin donör bölgesi çok farklı olabilir.
• Saçın niteliğini göstermez. Tellerin kalınlığı, kıvrımı ve saç ile ten renginiz arasındaki fark, aynı sayıda saçın ne kadar örtücü görüneceğini etkiler.
• Saç köklerindeki küçülmeyi ölçmez. Küçülmüş (minyatürleşmiş) ama hâlâ var olan saçlar bir alanı olduğundan dolu gösterebilir; bu saçların bir kısmı zamanla daha da incelebilir ya da dökülebilir.
• Hızı göstermez. Dökülmenin ne hızla ilerlediği ancak zaman içindeki karşılaştırmayla anlaşılır.
• Değerlendirene göre değişebilir. Işık, saçın uzunluğu ve taranış biçimi ile değerlendiren kişi, aynı tablonun farklı evrelere yerleştirilmesine yol açabilir.

Bu yüzden ileri bir evre tek başına ekimin yapılamayacağı, erken bir evre de ekimin uygun olduğu anlamına gelmez. İnternette evreye göre greft (birlikte nakledilen saç kökü grubu) sayısı öneren tablolar ve hesaplayıcılar kaba bir fikir verebilir, ama kişisel planlamanın yerini tutmaz. Biz önceden sabit bir greft sayısı vermiyoruz; ihtiyacınız olan sayıyı muayenede, planlamayı yaparken belirleriz. Greft ihtiyacını nelerin belirlediğini kaç greft gerekir yazısında anlattık.

Neleri henüz bilmiyoruz?

Dökülmenin hangi evrede duracağını önceden kesin olarak söyleyen bir yöntem yok; aile öyküsü ve dökülmenin başladığı yaş yalnızca fikir verir. Skalalar belirli topluluklardaki gözlemlere dayanır; dökülmenin biçimi farklı kökenlerden insanlarda değişebilir. Hiçbiri saç yoğunluğunu sayıyla ölçmez; hepsi görsel bir karşılaştırmadır.

Muayenede skalayı nasıl kullanırız?

Muayenede dökülmenizin biçimini bir skalayla tanımlarız; bu, takip görüşmelerinde değişimi karşılaştırmayı kolaylaştırır. Ekim planı ise şu bilgilere de dayanır:

• Donör bölgedeki saç sıklığı ve bu bölgede incelme belirtisi olup olmadığı
• Tellerinizin kalınlığı ve kıvrımı ile ekim alanındaki incelmiş saçlar; saçlı derinin büyüteçli bir cihazla incelenmesi (trikoskopi) bunları görmeye yardımcı olabilir
• Yaşınız, aile öyküsü, dökülmenin ne zaman başladığı, nasıl ilerlediği ve başka bir nedeni olup olmadığı
• Beklentiniz ve öncelik verdiğiniz alanlar

Açık alan genişledikçe donör bölgenin verebileceği greft ile kapatılmak istenen alan arasındaki denge önem kazanır; ileri evrelerde her alanı aynı sıklıkta kapatmak çoğu zaman mümkün olmaz. Öncelikli alanları sizinle birlikte belirleriz. Donör bölgenin neden sınırlı bir kaynak olduğunu donör bölge ve donör dominansı yazısında anlattık.

Ekim, ekilmeyen bölgelerdeki kendi saçlarınızın dökülmesini önlemez; bu dökülme zamanla ilerleyebilir. Dökülmenin ilerlemesini yavaşlatmayı amaçlayan ilaç tedavileri de planın bir parçası olabilir. Bunların size uygun olup olmadığını hekiminiz değerlendirir; kendi başınıza ilaç kullanmaya başlamamanızı öneririz.

Saç ekimine uygun olup olmadığınız muayenede belirlenir; sonuçlar da kişiden kişiye değişir.